Bugun...


İbrahim Halil Er

facebook-paylas
Doğu medreseleri
Tarih: 17-02-2021 12:23:00 Güncelleme: 17-02-2021 12:23:00


İbrahim Halil ER
Meleleri tartıştığımız bir ortamda Melelerin yetişmiş olduğu medreseleri de kısaca bir tanıyalım. Diyanet, medrese kökenli kişileri daha önceki dönemlerde de sınavlara tabi tutarak istihdam etmişti. Ama artan ilahiyat ve İmam Hatip Lisesi mezunları nedeniyle bir süredir unutulmuştu. Kürt açılımıyla birlikte tekrar gündeme geldi. Sadece Mele’lerin devlet hizmetine alınması yetmez. Melelerin yetişmiş olduğu medreselerin de devlet tarafından tanınması ve desteklenmesi gerekir. Nasıl ki bir cem evi gittikçe yasalaşıyorsa medreseler de bu anlamda resmi nitelik kazanmalı, müfredatı güçlendirilmeli, buradan mezun olanların diploması tanınmalıdır.
Doğu medreseleri 10. yüzyıldan itibaren kurulmuş olup, günümüze kadar kesintisiz bir şekilde devam etmiştir. Doğu medreselerin tarihi Selahattin Eyyubi’ye kadar uzanır. Bu dönemde medreseler yaygınlaştı. Medreselerde Kürtçe’nin eğitim dili olarak kullanılması da Selahattin Eyyubi’nin tavsiyesi veya izniyle olmuştur. Selahattin Eyyubi’nin bölgede kurduğu medreseler ve vakıflar Kürtler arasında ilmin gelişmesine yol açmıştır. Birçok Kürt âlim, eserlerini Arapça verdiğinden Arap sanılmıştır. Ama İslam dünyasında ve İslami ilimler arasında Kürtlerin mümtaz bir yeri vardır. Konumuz Kürt âlimler olmadığından detaylara girmiyoruz. Yalnız Selahattin Eyyubi’nin Kürtlere bu medreseleri yapması bir anlamda Kürtlere yeni Endülüsün bahşi anlamına gelir.
Medrese geleneği günümüze kadar gelmiştir. 1. Dünya Savaşı öncesine kadar pek çok Kürt medresesi vardı. Medrese, ders verilen yer, dershane anlamına gelir. Cizre’de, Botan beylerinin medresesi (Medresa Sor), Bitlis Hizan’daki Xeyda Medresesi, yine Norşin, Muş, Oxin, Silvan, Diyarbakır, Tillo, Musul ve Zaho medreseleri ünlüydü. Siirt’te Mela Xelilê Serti’nin medresesi de bu medreselerden aşağı değildi.
Cumhuriyet döneminde batıdaki medreseler kapatılırken, doğudaki medreseler bir anlamda yeraltına çekildiler. Medreselerin Tevhid-i Tedrisat (3 Mart 1924) kanunu ile kapatılması ile hem dini eğitim yok edilmek istendi hem de Kürtçe eğitim unutturulmak istendi. Devlet, Medreseleri kaldırarak bölgedeki İslam damarını ve halkla olan iletişimini kesmiş oluyordu. Medrese Meleleri tüm köylere yayıldığından halk üzerinde etkili olduğu gibi, bölgenin kanaat önderleri ve aydınlarını da teşkil ediyorlardı. Bu açılımla, Medreseler diyanet bünyesine katılarak hem halkla barışmış olunmakta, hem de bir anlamda yasaklanan medreselere özgürlük getirilmektedir. Cumhuriyet elitlerinin Kürtleri özellikle geri ve cahil bırakma politikalarına karşı medreseler büyük bir direniş göstermiş, bölgenin cahil kalması ve dinden uzaklaşmasını engellemiş oldular. Bugün eğer bölgede dini hayat hala canlı ise ve Kürtlerin çoğu ulusalcılık fikrine kapılmamışlarsa bunda medreselerin büyük rolü olmuştur. Medrese sistemi Kürtler arasında büyük bir revaç görmüştür. Bölgenin beyleri, ağaları bu medreseleri desteklemişlerdir. Bey ve ağaların olmadığı ve hatta devletin bu sistemi yasakladığı dönemlerde de halk medreseleri desteklemiş, medrese hocaları ve öğrencilerinin giderlerini karşılamış, ekmeğini paylaşmıştır. Halkın bu destek ve gayreti sonucu medreseler bölgede hala varlığını korumuşlardır. Medreseler, bölgede Kürt kültürünün yaşamasını sağlamış, eğitimin ağırlıklı olarak Kürtçe verilmesi üzerine Kürt dili gelişmiş ve bir ilim dili, edebiyat dili haline gelmiştir. Kürt dilinin bir ilim ve edebiyat dili haline geldiğini söylediğimizde Türkiye’de insanlar buna istihzalı bir şekilde gülmektedirler. Ama medreseler daha kuruluşundan itibaren Kürtçe eğitim verdikleri gibi, buradaki mollalar Kürtçe divanlar yazmış, ders kitaplarını Kürtçe’ye çevirmişlerdir. Hatta Mevlüt de Kürtçe ve Zazaca’ya çevrilmiştir. Kur’an çevrileri de bulunmaktadır. Medreseler, Kürt entelektüel hayatın zirvesidir. Fatih’in hocası Molla Gürani ayrıca Ebu Suud Efendi ve İbni Kemal da bölge medreselerinden yetişen ünlülerdir. Onların dışında İbni Esir ve İdrisi Bitlisi de bir çırpıda adı sayılan alimler de burada yetişmişlerdir. Hatta, dünyandaki ilk robot da burada (Cizre’de) yapılmıştır. Kürt medreseleri, bölgenin desteğini alarak halkla iç içe yaşamış, alimler halktan kopmamış, sürekli halkla iç içe olmuşlar, onları eğitmeyi vazife bilmişlerdir.
Halk da yanı başlarında bilginlere sahip olmanın sevincini yaşamışlardır. İnsanlar, Başkente gitmeden de her türlü ilmi ihtiyaçlarını bu medreselerden karşılamışlardır. Medreseler, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesinin vazgeçilmezidir. Kürtler, Medreseler ve Meleler kanalıyla kendilerini ifade edebildikleri gibi, tüm sosyal hayatlarını da onlar sayesinde yoluna koymuşlardır. Devletle problemli olan ve devlet tarafından dışlanan, hakir görülen yok sayılan Kürtler; Meleler ve Medreselere sığınmışlardır. Meleler, sadece ilim öğretmez, onlar aynı zamanda bölge halkının anlaşmazlıklarını da çözümler, kan davalarını halleder, evlenme ve ölümlerinde de yanlarında bulunurlardı.. Özellikle, mahkemelerde Türkçe konuşma zorunluluğu, adaleti sağlamanın parayla olması, parası olanın en iyi avukatı tutarak kendini haklı çıkardığı bir yargı sistemi ve Kürt kimliğinden dolayı horlanan insanlar, devlete güvenmez olmuş, Meleleri kendilerine hakim tayin etmişlerdir. Meleler, tabiî ki yaptırım gerektiren konulara girmeden sorunları İslam hukukuna göre özellikle Şafi mezhebi hukukuna göre çözmüşlerdir. Çetrefilli konular önlerine geldiğinde Medresedeki diğer Melelerle istişare edilmiş, büyük hocalara danışılmış ve karar verilmiştir. Böylece, halk üzerinde hakem olmuşlardır. Meleler, dini hizmetin yanında eğitim hizmetini de üstlenmişlerdir. Eğitimin ücretsiz olması tabiî ki öğrenmeye hevesli gençleri cezb etmiştir. Toplumda Mele olmak hem bir statü ve hem bir itibar olmuştur. Meleler, Kürt toplumunu İslam kardeşliği etrafında birleştirdiği gibi, Ümmetçi bir görüşe sahip olduklarından gençlere dini şuuru vererek, Kürtler arasında ayrılıkçı görüşlerin yayılmasına bir anlamda engel olmuşlardır. Buna rağmen Kürt ulusal hareketleri de medreselerden çıkmıştır. Özellikle Mele Mustafa Barzani de Medrese çıkışlıdır. Ciğerxun’da medresede okumuştur. Buna rağmen, medreselerin kahir ekseriyeti ulusalcı görüşlere pirim vermemiş, İslam kardeşliğini ön plana çıkarmıştır. Günümüzde medreselerin yeniden etkin olması gerekmektedir. Medreseler sayesinde halk ile devlet kaynaşacağı gibi, geleneksel ilimler ile modernitenin barışması da sağlanabilir. Devlet, medrese eğitimini kabul ederek, köklü bir geleneği tekrar yaşatabilir. Ayrıca, Kürtçe eğitimin konuşulduğu günümüzde medreselerin bu deneyimlerinden yararlanılabilinir.
Medreseler bizim bir gerçeğimiz ve cazibe merkezimiz. Buraları ihmal etmeyelim yoksa başkaları bu ihmalimizden yararlanabilir.


Bu yazı 306 defa okunmuştur.

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
112 Okunma
87 Okunma
67 Okunma
48 Okunma
112 Okunma
101 Okunma
100 Okunma
97 Okunma
95 Okunma
89 Okunma
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Beşiktaş 27 19 5 3 59 27 60 +32
2 Galatasaray 28 18 6 4 55 23 58 +32
3 Fenerbahçe 28 18 6 4 52 28 58 +24
4 Trabzonspor 28 15 7 6 35 29 51 +6
5 Alanyaspor 28 13 8 7 44 28 46 +16
6 Hatayspor 28 13 8 7 48 35 46 +13
7 Gaziantep FK 28 11 7 10 40 32 43 +8
8 Fatih Karagümrük 28 11 9 8 43 37 41 +6
9 Göztepe 28 10 9 9 40 33 39 +7
10 Antalyaspor 28 7 6 15 26 31 36 -5
11 Sivasspor 27 7 7 13 31 32 34 -1
12 Konyaspor 27 8 11 8 33 34 32 -1
13 Yeni Malatyaspor 28 7 11 10 35 39 31 -4
14 Kayserispor 27 8 12 7 22 32 31 -10
15 Kasımpaşa 28 8 14 6 31 44 30 -13
16 Başakşehir FK 28 7 13 8 30 45 29 -15
17 Çaykur Rizespor 27 6 11 10 31 44 28 -13
18 MKE Ankaragücü 27 7 15 5 31 45 26 -14
19 BB Erzurumspor 28 6 14 8 27 46 26 -19
20 Denizlispor 27 6 15 6 26 48 24 -22
21 Gençlerbirliği 27 5 16 6 22 49 21 -27
Takım O G M B A Y P AV
1 Giresunspor 25 16 4 5 40 19 53 +21
2 Samsunspor 25 14 3 8 42 24 50 +18
3 İstanbulspor 25 14 6 5 48 26 47 +22
4 Adana Demirspor 25 13 6 6 42 23 45 +19
5 Altınordu 25 13 6 6 38 32 45 +6
6 Altay 25 14 9 2 46 29 44 +17
7 Tuzlaspor 25 12 8 5 34 35 41 -1
8 Ankara Keçiörengücü 25 11 7 7 31 17 40 +14
9 Bursaspor 25 10 11 4 39 40 34 -1
10 Ümraniyespor 25 9 9 7 30 33 34 -3
11 Bandırmaspor 25 9 11 5 30 31 32 -1
12 Boluspor 25 8 12 5 26 28 29 -2
13 Adanaspor 25 7 12 6 35 37 27 -2
14 Menemenspor 25 6 10 9 29 41 27 -12
15 Balıkesirspor 25 6 11 8 26 35 26 -9
16 Akhisarspor 25 6 15 4 25 42 22 -17
17 Ankaraspor 25 3 15 7 16 40 16 -24
18 Eskişehirspor 25 1 17 7 15 60 7 -45
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 27 20 2 5 62 19 65 +43
2 Bodrumspor 27 14 6 7 60 37 49 +23
3 Sakaryaspor 27 13 4 10 44 28 49 +16
4 Van Spor 27 14 8 5 41 26 47 +15
5 Turgutluspor 27 15 10 2 38 38 47 0
6 Kırşehir Belediyespor 27 13 7 7 37 23 46 +14
7 Kırklarelispor 27 11 5 11 39 23 44 +16
8 Etimesgut Belediyespor 27 12 8 7 43 25 43 +18
9 Serik Belediyespor 27 10 7 10 41 36 40 +5
10 Tarsus İdman Yurdu 27 10 9 8 41 37 38 +4
11 Pendikspor 27 11 13 3 47 37 36 +10
12 Karacabey Belediyespor 27 10 11 6 32 31 36 +1
13 Sivas Belediyespor 27 8 8 11 41 34 35 +7
14 Pazarspor 27 10 12 5 40 43 35 -3
15 Bayburt Özel İdare Spor 27 9 15 3 33 45 30 -12
16 1922 Konyaspor 27 7 14 6 33 37 27 -4
17 Kastamonuspor 27 6 13 8 24 39 26 -15
18 Mamak FK 27 6 15 6 26 72 24 -46
19 Elazığspor 27 7 16 4 34 54 22 -20
20 Kardemir Karabükspor 27 1 24 2 10 82 2 -72
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 21 14 2 5 27 12 47 +15
2 1928 Bucaspor 21 13 2 6 41 14 45 +27
3 Yeşilyurt Belediyespor 21 13 6 2 33 16 41 +17
4 Arnavutköy Belediye 21 10 5 6 31 20 36 +11
5 Ofspor 21 10 5 6 30 25 36 +5
6 Belediye Derincespor 21 8 4 9 31 18 33 +13
7 Fatsa Belediyespor 21 7 7 7 16 19 28 -3
8 Artvin Hopaspor 21 7 8 6 27 34 27 -7
9 Edirnespor 21 6 8 7 23 25 25 -2
10 1877 Alemdağspor 21 6 10 5 26 36 23 -10
11 Kızılcabölükspor 21 5 9 7 19 25 22 -6
12 Çankaya FK 21 6 11 4 14 29 22 -15
13 Payasspor 21 5 10 6 23 31 21 -8
14 Nevşehir Belediyespor 21 5 11 5 19 21 20 -2
15 Antalya Kemerspor 21 5 11 5 18 34 20 -16
16 Manisaspor 21 1 12 8 15 34 11 -19
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 12/03/2021 Başakşehir FK vs Beşiktaş
 13/03/2021 Sivasspor vs Fatih Karagümrük
 13/03/2021 Alanyaspor vs Antalyaspor
 13/03/2021 Çaykur Rizespor vs Hatayspor
 13/03/2021 Kayserispor vs Galatasaray
 14/03/2021 MKE Ankaragücü vs Göztepe
 14/03/2021 BB Erzurumspor vs Trabzonspor
 14/03/2021 Gaziantep FK vs Denizlispor
 14/03/2021 Fenerbahçe vs Gençlerbirliği
 15/03/2021 Kasımpaşa vs Konyaspor
 14/03/2021 Fenerbahçe - Gençlerbirliği Gençlerbirliği ligdeki son 11 maçında hiç kazanamadı  Fenerbahçe yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 12/03/2021 Giresunspor vs Bandırmaspor
 13/03/2021 Ankara Keçiörengücü vs Eskişehirspor
 13/03/2021 Boluspor vs Akhisarspor
 13/03/2021 Adana Demirspor vs İstanbulspor
 14/03/2021 Tuzlaspor vs Ümraniyespor
 14/03/2021 Balıkesirspor vs Altay
 14/03/2021 Menemenspor vs Adanaspor
 14/03/2021 Bursaspor vs Ankaraspor
 15/03/2021 Altınordu vs Samsunspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 14/03/2021 Bayburt Özel İdare Spor vs Eyüpspor
 14/03/2021 Bodrumspor vs Sakaryaspor
 14/03/2021 Elazığspor vs Tarsus İdman Yurdu
 14/03/2021 Kardemir Karabükspor vs Kastamonuspor
 14/03/2021 Kırşehir Belediyespor vs Pazarspor
 14/03/2021 Mamak FK vs Van Spor
 14/03/2021 Pendikspor vs Kırklarelispor
 14/03/2021 Serik Belediyespor vs 1922 Konyaspor
 14/03/2021 Sivas Belediyespor vs Karacabey Belediyespor
 14/03/2021 Turgutluspor vs Etimesgut Belediyespor
 14/03/2021 Elazığspor - Tarsus İdman Yurdu Elazığspor ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Tarsus İdman Yurdu yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 11/03/2021 Manisaspor vs Artvin Hopaspor
 11/03/2021 Payasspor vs Edirnespor
 11/03/2021 Antalya Kemerspor vs Fatsa Belediyespor
 11/03/2021 Arnavutköy Belediye vs Nevşehir Belediyespor
 11/03/2021 Belediye Derincespor vs Kızılcabölükspor
 11/03/2021 Diyarbekirspor vs Yeşilyurt Belediyespor
 11/03/2021 Ofspor vs Çankaya FK
 11/03/2021 1928 Bucaspor vs 1877 Alemdağspor
 11/03/2021 Diyarbekirspor - Yeşilyurt Belediyespor Yeşilyurt Belediyespor ligde deplasmandaki son 5 maçını kazandı  Yeşilyurt Belediyespor kazanır
 11/03/2021 1928 Bucaspor - 1877 Alemdağspor 1928 Bucaspor ligdeki son 12 maçında hiç kaybetmedi  1928 Bucaspor yenilmez
 17/03/2021 Kızılcabölükspor - Arnavutköy Belediye Arnavutköy Belediye ligdeki son 5 maçında hiç kaybetmedi  Arnavutköy Belediye yenilmez
 17/03/2021 Yeşilyurt Belediyespor - Belediye Derincespor Belediye Derincespor ligdeki son 6 maçında hiç kaybetmedi  Belediye Derincespor yenilmez
 17/03/2021 Nevşehir Belediyespor - Manisaspor Nevşehir Belediyespor ligdeki son 6 maçında hiç kazanamadı  Manisaspor yenilmez
 17/03/2021 Artvin Hopaspor - 1928 Bucaspor Artvin Hopaspor ligdeki son 7 maçında hiç kaybetmedi  Artvin Hopaspor yenilmez
 17/03/2021 Kızılcabölükspor - Arnavutköy Belediye Kızılcabölükspor ligde evindeki son 9 maçında hiç kazanamadı  Arnavutköy Belediye yenilmez
 17/03/2021 Çankaya FK - Diyarbekirspor Diyarbekirspor ligde deplasmandaki son 10 maçında hiç kaybetmedi  Diyarbekirspor yenilmez
 17/03/2021 Edirnespor - Antalya Kemerspor Edirnespor ligdeki son 10 maçında hiç kazanamadı  Antalya Kemerspor yenilmez
 17/03/2021 Nevşehir Belediyespor - Manisaspor Manisaspor ligdeki son 10 maçında hiç kazanamadı  Nevşehir Belediyespor yenilmez
 17/03/2021 1877 Alemdağspor - Payasspor Payasspor ligde deplasmandaki son 11 maçında hiç kazanamadı  1877 Alemdağspor yenilmez
 17/03/2021 Artvin Hopaspor - 1928 Bucaspor 1928 Bucaspor ligdeki son 12 maçında hiç kaybetmedi  1928 Bucaspor yenilmez

Web sitemize nasıl ulaştınız?


NAMAZ VAKİTLERİ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YUKARI